Geography
Indian Rivers and Water Resources
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील 'सिंधू पाणी करार - 1960' नुसार खालीलपैकी कोणत्या नद्यांच्या पाण्यावर भारतास पूर्ण अधिकार आहे?
As per the 'Indus Water Treaty - 1960' between India and Pakistan, on which rivers water does India have an absolute claim?
पर्याय (Options):
A
सिंधू, चिनाब व झेलम
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
रावी, बियास व सतलज
C
झेलम, सतलज व चिनाब
D
चिनाब, बियास व झेलम
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर हे रावी, बियास व सतलज आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• सिंधू पाणी करार 1960:
• सिंधू पाणी करार (IWT) हा भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात 19 सप्टेंबर 1960 रोजी स्वाक्षरी केलेला एक जल-वितरण करार आहे.
• या करारावर तत्कालीन पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू आणि पाकिस्तानचा राष्ट्रपती अयुब खान यांनी स्वाक्षरी केली होती.
• या करारानुसार पूर्वेकडील नद्यांचे- रावी, बियास आणि सतलजचे पूर्ण पाणी भारतात अनिर्बंध वापरासाठी उपलब्ध असेल. त्यामुळे पर्याय 2 योग्य आहे.
• भारताने पश्चिमेकडील नद्यांचे पाणी अनिर्बंधित वाहू द्यावे- भारताने पश्चिमेकडील नद्यांचे पाणी पाकिस्तानला अनिर्बंधित वाहू द्यावे.
• पश्चिमेकडील नद्यांचे पाणी - या करारामध्ये तरतूद केल्याप्रमाणे, भारताला परवानगी असलेल्या निर्दिष्ट घरगुती, गैर-उपभोगार्थ आणि कृषी वापराचा अपवाद वगळता, सिंधू, झेलम आणि चिनाब या पश्चिमेकडील नद्यांचे पाणी पाकिस्तानला देण्यात येईल.
• या करारात असे नमूद केले आहे की भारत पश्चिमेकडील नद्यांमधील पाण्याचा वापर “गैर-उपभोगार्थ” गरजांसाठी- सिंचनासाठी करू शकतो.
पूरक माहिती:
• तथापि, रावीतून दरवर्षी सुमारे 2 दशलक्ष एकर फूट (MAF) पाणी अद्यापही माधोपूरच्या खाली पाकिस्तानला न वापरता वाहून जात असल्याची नोंद आहे.
• भारताच्या अधिकारातील या पाण्याच्या प्रवाहाचा वापर भारतात करण्यासाठी पुढील पावले उचलण्यात आली आहेत:
• शाहपूरकंडी प्रकल्प
• उज बहुउद्देशीय प्रकल्पाचे बांधकाम
• उज खाली 2री रावी बियास जोडणी