Economy
Initiatives by Government
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
1990-91 मध्ये _______ भारतातून निर्यात होणाऱ्या प्रमुख वस्तू होत्या.
___________ were most important export items in 1990-91 in India.
पर्याय (Options):
A
तयार कपडे
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
रत्ने आणि अलंकार
C
चामडी वस्तू
D
पेट्रोलियम उत्पादने
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर रत्ने आणि अलंकार आहे
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• रत्ने आणि अलंकार ,लोहखनिज,सागरी उत्पादने, ताग वस्तू या मुख्य निर्यातीच्या वस्तू होत्या.
पूरक माहिती:
1991 मध्ये व्यवहारतोल संकट:
• 1991 मध्ये मोठ्या आर्थिक असंतुलनामुळे भारताला व्यवहारतोल संकटाचा सामना करावा लागला.
• व्यवहारतोल (BoP) संकटाला चलन संकट असेही म्हणतात.
• जेव्हा एखादे राष्ट्र अत्यावश्यक आयातीसाठी किंवा त्याच्या बाह्य कर्जाच्या पेमेंटची सेवा देण्यास असमर्थ असते तेव्हा असे घडते.
• संकट एका रात्रीत निर्माण झाले नाही. हे अनेक दशकांच्या अविवेकीपणामुळे झाले. लोकानुनयी उपायांवर अवलंबित्व होते.
व्यवहारतोल (BoP) संकटास कारणीभूत असलेले अनेक घटक होते:
• कमाईपेक्षा सरकारी खर्च जास्त होता. त्यामुळे वित्तीय तूट जास्त होती. सकल वित्तीय तूट 1980-81 मधील GDP च्या 9% वरून 1990-91 मध्ये GDP च्या 12.7% पर्यंत वाढली.
• वरील कारणामुळे सरकारचे अंतर्गत कर्ज वाढले. ते 1985-86 मधील GDP च्या 35% वरून 1990-91 मध्ये GDP च्या 53% वर पोहोचले.
• शिवाय, देश निर्यातीपेक्षा जास्त आयात करत होता. त्यामुळे चालू खात्यातील तूट जास्त होती.
• 1990-91 मध्ये इराकने कुवेतवर केलेल्या आक्रमणामुळे तेलाच्या किमतीत वाढ झाल्याने परिस्थिती बिकट झाली होती.
• चलनवाढीचा दर 6.7% वरून 16.7% पर्यंत वाढला कारण पैशाच्या पुरवठ्यात झपाट्याने वाढ झाली आणि देशाची आर्थिक स्थिती बिकट झाली.
• जून 1991 पर्यंत, भारताकडे परकीय चलन साठा $1 बिलियन पेक्षा कमी होता, जो 3 आठवड्यांच्या कालावधीसाठी आयात आवश्यकता पूर्ण करण्यासाठी पुरेसा होता.
• जगासोबत व्यवसाय करण्यासाठी भारताकडे पुरेसा परकीय चलन साठा नव्हता.
• भारत त्याच्या आंतरराष्ट्रीय कर्ज दायित्वांमध्ये चूक होण्याच्या मार्गावर होता.
• गुंतवणूकदारांनी पैसे काढले.
• अल्प-मुदतीची पत सुकली, कारण निर्यातदारांंना त्यांचे पैसे दिले जाणार नाहीत अशी भीती वाटत होती.