Geography
Indian Economic and Human Geography
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
भारतातील खालीलपैकी कोणत्या केंद्रशासित प्रदेशात प्रति चौरस किमी लोकसंख्येची घनता सर्वाधिक आहे? (जनगणना 2011 नुसार)
Which of the following union territories of India has the highest density of population per sq km? (As per Census 2011)
पर्याय (Options):
A
अचूक उत्तर (Official Answer)
दिल्ली
B
हरियाणा
C
लक्षद्वीप
D
नागालँड
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर दिल्ली आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• जनगणना 2011 नुसार, दिल्लीमध्ये भारतातील सर्व केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये आणि राज्यांमध्ये सर्वाधिक लोकसंख्येची घनता आहे.
• दिल्लीची लोकसंख्येची घनता प्रति चौरस किलोमीटर 11,297 व्यक्ती इतकी नोंदवली गेली आहे, जी राष्ट्रीय सरासरी प्रति चौरस किलोमीटर 382 व्यक्तींपेक्षा लक्षणीयरीत्या जास्त आहे.
• दिल्लीतील उच्च लोकसंख्या घनतेचे कारण तिच्या राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश (NCT) या दर्जामुळे आणि तेथे उपलब्ध असलेल्या आर्थिक संधींमुळे देशाच्या कानाकोपऱ्यातून लोकांना आकर्षित करते.
• दिल्ली प्रशासन, वाणिज्य, शिक्षण, आरोग्य सेवा आणि वाहतुकीचे एक प्रमुख केंद्र आहे, ज्यामुळे तिच्या लोकसंख्येच्या घनतेत आणखी भर पडते.
• लक्षद्वीप आणि नागालँड यांसारख्या इतर केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये त्यांच्या भौगोलिक वेगळेपणामुळे आणि तुलनेने कमी लोकसंख्येमुळे लोकसंख्येची घनता कमी आहे.
पूरक माहिती:
• भारतातील लोकसंख्येची घनता:
• लोकसंख्येची घनता म्हणजे प्रति एकक क्षेत्रामध्ये (सहसा प्रति चौरस किलोमीटर) राहणाऱ्या लोकांची संख्या.
• जनगणना 2011 नुसार, भारताची राष्ट्रीय सरासरी लोकसंख्या घनता प्रति चौरस किलोमीटर 382 व्यक्ती आहे.
• बिहार (1,102 व्यक्ती/चौ.किमी) आणि पश्चिम बंगाल (1,029 व्यक्ती/चौ.किमी) यांसारख्या राज्यांमध्येही लोकसंख्या घनता जास्त आहे, परंतु ती दिल्लीपेक्षा कमी आहे.
• दिल्लीचे लोकसंख्याशास्त्र:
• 2011 च्या जनगणनेनुसार, दिल्लीची लोकसंख्या 16.8 दशलक्ष आहे, ज्यामुळे ती भारतातील सर्वात जास्त लोकसंख्या असलेल्या शहरी भागांपैकी एक आहे.
• दिल्लीतील जलद शहरीकरण आणि स्थलांतर यामुळे लोकसंख्येची उच्च घनता वाढली आहे.
• उच्च लोकसंख्येच्या घनतेमुळे दिल्लीच्या पायाभूत सुविधा आणि अर्थव्यवस्थेवर दबाव निर्माण झाला आहे, ज्यामुळे वाहतूक कोंडी आणि प्रदूषण यांसारख्या समस्या निर्माण झाल्या आहेत.
• इतर केंद्रशासित प्रदेशांशी तुलना:
• लक्षद्वीप: लोकसंख्या आणि क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने सर्वात लहान केंद्रशासित प्रदेश, ज्याची घनता प्रति चौरस किलोमीटर 2,013 व्यक्ती आहे.
• नागालँड: एक ईशान्येकडील राज्य ज्याची लोकसंख्या घनता प्रति चौरस किलोमीटर 119 व्यक्ती आहे, मुख्यतः त्याच्या डोंगराळ भूभागामुळे आणि मर्यादित शहरीकरणामुळे.
• अंदमान आणि निकोबार बेटे: एक केंद्रशासित प्रदेश ज्याची लोकसंख्या घनता प्रति चौरस किलोमीटर 46 व्यक्ती आहे, त्याच्या विस्तृत वनक्षेत्र आणि विखुरलेल्या बेटांमुळे.
• दिल्लीतील शहरीकरण:
• दिल्ली हे रोजगार, शिक्षण आणि आरोग्यसेवेचे एक महत्त्वाचे केंद्र आहे, जे ग्रामीण आणि लहान शहरी भागांतून मोठ्या संख्येने स्थलांतरितांना आकर्षित करते.
• दिल्ली NCR (राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश) दिल्लीचा प्रभाव गुडगाव, नोएडा आणि गाझियाबाद सारख्या शेजारच्या क्षेत्रांमध्ये आणखी वाढवतो, जेथे उच्च लोकसंख्येची घनता देखील अनुभवली जाते.