जनगणना 2001 नुसार, भारताचे लिंग गुणोत्तर किती होते?

पर्याय (Options):

933

अचूक उत्तर (Official Answer)

912

920

981

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)

योग्य उत्तर 933 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • लिंग गुणोत्तर म्हणजे लोकसंख्येतील प्रत्येक 1,000 पुरुषांमागे असलेल्या स्त्रियांची संख्या. हा एक महत्त्वपूर्ण लोकसंख्याशास्त्रीय सूचक आहे जो समाजाची सामाजिक आणि आर्थिक स्थिती दर्शवतो. • 2001 च्या जनगणनेनुसार, भारताचे लिंग गुणोत्तर 1,000 पुरुषांमागे 933 स्त्रिया होते. 1991 च्या जनगणनेत नोंदवलेल्या 927 लिंग गुणोत्तराच्या तुलनेत ही सुधारणा होती. • भारतातील लिंग गुणोत्तर राज्ये आणि प्रदेशांमध्ये लक्षणीयरीत्या बदलते. उदाहरणार्थ, केरळसारख्या राज्यांमध्ये 1,058 चे उच्च लिंग गुणोत्तर नोंदवले गेले, तर हरियाणासारख्या राज्यांमध्ये 861 असे खूप कमी आकडे नोंदवले गेले. • 2001 मध्ये एकूण लिंग गुणोत्तरातील सुधारणा लैंगिक समानतेबद्दल वाढलेल्या जागरूकतेमुळे आणि लैंगिक असमानता कमी करण्याच्या उद्देशाने सरकारच्या विविध उपक्रमांमुळे झाली असे म्हणता येईल. • लिंग गुणोत्तर हे धोरणकर्त्यांसाठी एक महत्त्वाचे माप आहे कारण ते लैंगिक समानता, स्त्रीमृत्यू आणि पुरुष मुलांसाठी प्राधान्य यांसारख्या सामाजिक प्रथांच्या परिणामांशी संबंधित समस्यांवर प्रकाश टाकते. पूरक माहिती: • मुख्य संज्ञा: • लिंग गुणोत्तर: लोकसंख्येतील प्रत्येक 1,000 पुरुषांमागे असलेल्या स्त्रियांची संख्या. • बाल लिंग गुणोत्तर (CSR): 0-6 वयोगटातील मुलांमधील लिंग गुणोत्तर. 2001 च्या जनगणनेत, CSR 927 होता, जो समाजात पुरुष मुलांसाठी असलेल्या पसंतीस सूचित करतो. • प्रादेशिक फरक: • केरळ: त्याच्या उच्च साक्षरता दरांसाठी आणि प्रगतीशील सामाजिक निर्देशकांसाठी ओळखले जाते, 2001 मध्ये येथे 1,058 चे सर्वोच्च लिंग गुणोत्तर होते. • हरियाणा: या राज्यात सर्वात कमी लिंग गुणोत्तरांपैकी एक नोंदवले गेले, जे स्त्री भ्रूणहत्या आणि लैंगिक पक्षपात यांसारख्या समस्यांवर प्रकाश टाकते. • राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश (दिल्ली): केवळ 821 चे लिंग गुणोत्तर नोंदवले, जे लैंगिक समानतेतील शहरी आव्हाने दर्शवते. • लिंग गुणोत्तरावर परिणाम करणारे घटक: • सामाजिक प्रथा: स्त्री भ्रूणहत्या, हुंडा पद्धत आणि पुरुष मुलांसाठी प्राधान्य यांसारख्या प्रथा लिंग गुणोत्तर मोठ्या प्रमाणात बदलतात. • आर्थिक घटक: ग्रामीण भागात, पुरुष मुलांना शेतीसाठी मालमत्ता मानले जाते, तर स्त्रियांना आर्थिक भार मानले जाते. • आरोग्य सेवा: स्त्रियांना, विशेषतः गर्भधारणा आणि प्रसूतीदरम्यान, आरोग्य सेवांच्या अभावामुळे उच्च स्त्रीमृत्यू दरांमध्ये योगदान मिळते. • सरकारी उपक्रम: • 2015 मध्ये सुरू केलेली बेटी बचाओ बेटी पढाओ योजना घटत्या बाल लिंग गुणोत्तरावर लक्ष केंद्रित करते आणि लैंगिक समानतेला प्रोत्साहन देते. • जननी सुरक्षा योजना संस्थात्मक प्रसूतींना प्रोत्साहन देऊन माता आणि बालमृत्यू कमी करण्यावर लक्ष केंद्रित करते. • लैंगिक-आधारित लिंग निवडीशी लढण्यासाठी गर्भधारणेपूर्व आणि प्रसवपूर्व निदान तंत्र (PCPNDT) कायदा, 1994, जो लिंग निर्धारण चाचण्यांना प्रतिबंधित करतो, याची जागरूकता मोहिम आणि कठोर अंमलबजावणी करण्यात आली आहे. • जागतिक तुलना: • जन्मदराचे जागतिक सरासरी लिंग गुणोत्तर सुमारे 1,000 पुरुषांमागे 952 स्त्रिया आहे. 2001 मध्ये भारताचे एकूण लिंग गुणोत्तर या जागतिक सरासरीपेक्षा कमी होते. • चीन आणि पाकिस्तान सारख्या देशांनाही पुरुष मुलांसाठी असलेल्या सांस्कृतिक पसंतीमुळे विषम लिंग गुणोत्तरासारख्या आव्हानांचा सामना करावा लागतो. महत्त्वाची टीप: • 1991 मधील 927 वरून 2001 मध्ये 933 पर्यंत लिंग गुणोत्तरातील सुधारणा एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता, जो लैंगिक समानतेबद्दल सामाजिक दृष्टिकोनात हळूहळू बदल दर्शवतो. • बाल लिंग गुणोत्तर अजूनही चिंतेचे एक महत्त्वाचे क्षेत्र आहे, कारण ते खोलवर रुजलेले लैंगिक पक्षपात आणि स्त्री भ्रूणहत्ये सारख्या प्रथांच्या प्रसाराचे प्रतिबिंब आहे. • लिंग गुणोत्तर सुधारण्याचे प्रयत्न शिक्षण, जागरूकता मोहिम आणि लैंगिक भेदभावाविरुद्ध कायद्यांची कठोर अंमलबजावणी यासह बहुआयामी दृष्टिकोनावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजेत.

The correct answer is 933. Explanation & Key Takeaways: • The sex ratio is defined as the number of females per 1,000 males in a population. It is a critical demographic indicator that reflects the social and economic conditions of a society. • As per the Census 2001, the sex ratio of India was 933 females per 1,000 males. This was an improvement from the sex ratio of 927 recorded in the Census 1991. • The sex ratio in India varies significantly across states and regions. For instance, states like Kerala reported a higher sex ratio of 1,058, while states like Haryana recorded much lower figures at 861. • The improvement in the overall sex ratio in 2001 can be attributed to increased awareness about gender equality and various government initiatives aimed at reducing gender disparities. • The sex ratio is an important measure for policymakers as it highlights issues related to gender equity, female mortality, and the impact of social practices like preference for male children. Related Concepts: • Key Terminologies: • Sex Ratio: The number of females per 1,000 males in a population. • Child Sex Ratio (CSR): The sex ratio among children aged 0-6 years. In Census 2001, the CSR was 927, indicating a preference for male children in society. • Regional Variations: • Kerala: Known for its high literacy rates and progressive social indicators, it had the highest sex ratio of 1,058 in 2001. • Haryana: This state recorded one of the lowest sex ratios, highlighting issues like female infanticide and gender bias. • National Capital Territory (Delhi): Reported a sex ratio of only 821, indicating urban challenges in gender equity. • Factors Influencing the Sex Ratio: • Social Practices: Practices like female infanticide, dowry system, and preference for male children heavily skew the sex ratio. • Economic Factors: In rural areas, male children are often seen as assets for farming, while females are perceived as financial burdens. • Healthcare: Lack of access to healthcare for women, especially during pregnancy and childbirth, contributes to higher female mortality rates. • Government Initiatives: • The Beti Bachao Beti Padhao scheme launched in 2015 aims to address the declining child sex ratio and promote gender equality. • The Janani Suraksha Yojana focuses on reducing maternal and infant mortality by promoting institutional deliveries. • Awareness campaigns and stricter enforcement of the Pre-Conception and Pre-Natal Diagnostic Techniques (PCPNDT) Act, 1994, which prohibits sex determination tests, have been implemented to combat gender-based sex selection. • Global Comparison: • The global average sex ratio at birth is around 952 females per 1,000 males. India’s overall sex ratio in 2001 was below this global average. • Countries like China and Pakistan also face similar challenges with skewed sex ratios due to cultural preferences for male children. Important Notes: • The improvement in the sex ratio from 927 in 1991 to 933 in 2001 was a significant milestone, reflecting a gradual shift in societal attitudes towards gender equality. • The child sex ratio remains a critical area of concern, as it reflects deep-rooted gender biases and the prevalence of practices like female foeticide. • Efforts to improve the sex ratio must focus on a multi-pronged approach, including education, awareness campaigns, and strict enforcement of laws against gender discrimination.

जनगणना 2001 नुसार, भारताचे लिंग गुणोत्तर किती होते?

As per census 2001, what was the sex ratio of India?

MPSC सराव चाचणी

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):