MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography Indian Economic and Human Geography
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणती सिंचनाची पद्धत नाही?

Which of the following is NOT a method of irrigation?

पर्याय (Options):
A

चेक डॅम

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

नदी उचलण्याची प्रणाली

C

कालवे

D

विहिरी

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर आहे चेक डॅम. महत्वाचे मुद्दे • चेक डॅम हे प्रामुख्याने लहान नद्या किंवा नाल्यांच्या प्रवाहाचा वेग कमी करून पाणी साठवण्यासाठी बांधले जातात. ते पाणी साठवण आणि भूजल पुनर्भरणामध्ये मदत करतात, परंतु ते सिंचनाच्या औपचारिक पद्धतीमध्ये वर्गीकृत नाहीत. म्हणून, चेक डॅम सिंचनाची पद्धत नाही. • नदी उचलण्याची प्रणाली ही सिंचनाची एक मान्यताप्राप्त पद्धत आहे. यात शेतांना पाणीपुरवठा करण्यासाठी पंप किंवा इतर यंत्रणा वापरून नद्यांमधून पाणी उचलले जाते. हे विधान बरोबर आहे. • कालवे हे सिंचन प्रणालीचा एक अविभाज्य भाग आहेत. ते नद्या किंवा जलाशयांमधून शेतजमिनीकडे पाणी वळवण्यासाठी बांधले जातात. हे विधान बरोबर आहे. • विहिरी ही सिंचनाच्या सर्वात जुन्या आणि सामान्य पद्धतींपैकी एक आहे. शेतकरी सिंचनासाठी विहिरी वापरून भूगर्भातील पाणी काढतात. हे विधान बरोबर आहे. • कालवे, विहिरी आणि नदी उचलण्याची प्रणाली यांच्या विपरीत, चेक डॅम थेट शेतीत सिंचनासाठी पाणीपुरवठा करत नाहीत. ते पाणी साठवण आणि संवर्धनासाठी वापरले जातात, थेट सिंचनासाठी नाही. अतिरिक्त माहिती • चेक डॅम: • हे लहान, कमी उंचीचे बांधकाम आहेत जे पाण्याच्या प्रवाहाचा वेग कमी करण्यासाठी आणि भूजल पुनर्भरण वाढवण्यासाठी नद्या किंवा नाल्यांवर बांधले जातात. • ते सामान्यतः डोंगराळ किंवा अर्ध-शुष्क भागांमध्ये मातीचे संरक्षण आणि धूप रोखण्यासाठी वापरले जातात. • चेक डॅम सिंचनासाठी थेट पाणीपुरवठा करण्यासाठी डिझाइन केलेले नाहीत, परंतु ते जवळपासच्या क्षेत्रांमध्ये पाण्याची उपलब्धता वाढवतात. • नदी उचलून सिंचन: • या पद्धतीमध्ये नद्यांमधून उंच ठिकाणी शेतीसाठी पाणी पंप केले जाते. • जेथे गुरुत्वाकर्षणाने पाणी वाहून नेणे शक्य नसते, अशा प्रदेशांमध्ये हे विशेषतः उपयुक्त आहे. • भारतात तेलंगणातील गोदावरी लिफ्ट इरिगेशन स्कीम (Godavari Lift Irrigation Scheme) ही नदी उचलून सिंचन प्रकल्पाची उदाहरणे आहेत. • कालवे: • कालवे हे मानवनिर्मित मार्ग आहेत, जे नद्या किंवा जलाशयांमधून शेतजमिनीकडे पाणी वाहून नेण्यासाठी तयार केले जातात. • ते भारतातील सिंचनाचे प्रमुख स्रोत आहेत, विशेषतः पंजाब, हरियाणा आणि उत्तर प्रदेश या राज्यांमध्ये. • राजस्थानमधील इंदिरा गांधी कालवा हा जगातील सर्वात मोठ्या कालव्या सिंचन प्रकल्पांपैकी एक आहे. • विहिरी: • विहिरी म्हणजे सिंचनासाठी आणि इतर कामांसाठी भूगर्भातील पाणी मिळवण्यासाठी जमिनीत केलेले उत्खनन. • ट्यूबवेल आणि खोदलेल्या विहिरी हे सिंचनासाठी वापरल्या जाणार्‍या विहिरींचे सामान्य प्रकार आहेत. • भारतामध्ये विहिरींच्या सिंचनावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे, विशेषत: गुजरात, महाराष्ट्र आणि तामिळनाडू या प्रदेशांमध्ये. महत्वाचे मुद्दे • सिंचन पद्धतींचे वर्गीकरण: • पृष्ठभाग सिंचन: यात कालवे, तलाव आणि नदी उचलण्याची प्रणाली यांचा समावेश होतो. • उपपृष्ठ सिंचन: हे विहिरींद्वारे मिळवलेल्या भूगर्भातील पाण्याच्या स्रोतांवर अवलंबून असते. • सूक्ष्म सिंचन: यात ठिबक आणि फवारा सिंचनाचा समावेश आहे, जे पाण्याची कार्यक्षमता वाढवतात. • पाणी संवर्धनाची भूमिका: • चेक डॅम आणि पाझर तलाव यांसारख्या रचना भूजल पातळी वाढवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, परंतु ते थेट शेतात पाणीपुरवठा करत नाहीत. • पाण्याची उपलब्धता सुनिश्चित करण्यासाठी दुष्काळग्रस्त आणि पाणीटंचाई असलेल्या प्रदेशांमध्ये हे उपाय आवश्यक आहेत. • शासकीय उपक्रम: • प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना (PMKSY) सारखे कार्यक्रम भारतात कार्यक्षम जल व्यवस्थापन आणि सिंचन पद्धतींना प्रोत्साहन देतात. • PMKSY ‘हर खेत को पानी’ आणि शेतातील पाणी वापराची कार्यक्षमता सुधारण्यावर लक्ष केंद्रित करते.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Geography MPSC सराव प्रश्न

पुढील विधाने वाचा: विधान 1: वातावरणाच्या उभ्या उष्णतेला अभिक्रमण असे म्हणतात. विधान 2: हवेच्या क्षैतिज हालचालीद्वारे उष्णतेचे हस्तांतरण संवहन म्हणतात. विधान 3: उन्हाळ्यात उत्तर भारतातील ‘लू’ वारे अभिक्रमणामुळे होतात. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

मातीतील घटकांमध्ये खनिजांचे सरासरी प्रमाण किती टक्के असते?

Geography MPSC सराव प्रश्न

संयुक्त राष्ट्र सागरी कायद्याच्या अधिवेशनानुसार (UNCLOS), भारताचा अनन्य आर्थिक क्षेत्र (EEZ) __________ पर्यंत पसरलेला आहे.

Geography MPSC सराव प्रश्न

पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्रात विक्षोभ निर्माण होण्यास कोणते सौर घटक जबाबदार आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वात मोठी नदी कोणती आहे?