MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography Indian Economic and Human Geography
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणत्या बंदराला हुगळी नदीमध्ये गाळ साचण्याच्या समस्येचा सामना करावा लागत आहे?

Which of the following port is confronted with the problem of silt accumulation in the Hugli River?

पर्याय (Options):
A

कोलकाता बंदर

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

कोच्ची बंदर

C

तुतिकोरिन बंदर

D

चेन्नई बंदर

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर कोलकाता बंदर आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • कोलकाता बंदर , ज्याचे अधिकृत नाव श्यामा प्रसाद मुखर्जी बंदर आहे, ते भारतातील पश्चिम बंगाल राज्यात हुगली नदीच्या काठावर वसलेले आहे. • हुगळी नदीत गाळ साचल्यामुळे बंदरासमोर मोठे आव्हान उभे आहे, ज्यामुळे जलवाहतूक सुरळीत ठेवण्यासाठी वारंवार गाळ काढण्याची गरज भासते. • हुगळी नदी ही गंगेची उपनदी असून, ती नदीपात्रात मोठ्या प्रमाणात गाळ वाहून आणते, त्यामुळे गाळ साचण्याची समस्या निर्माण होते. • या गाळ साचण्यामुळे बंदराच्या ड्राफ्ट डेप्थवर लक्षणीय परिणाम होतो, ज्यामुळे मोठ्या जहाजांना हाताळण्यात अडचणी येतात आणि देखभालीचा खर्च वाढतो. • कोलकाता बंदर सुरळीत कामकाज सुनिश्चित करण्यासाठी आणि सागरी व्यापारात व्यत्यय टाळण्यासाठी भारत सरकारद्वारे निधीपुरवठा केलेल्या अविरत गाळ काढण्याच्या कामावर अवलंबून आहे. पूरक माहिती: • कोलकाता बंदर: • 1870 मध्ये स्थापित झालेले हे भारतातील सर्वात जुन्या कार्यरत बंदरांपैकी एक आहे. • हे भारताच्या पूर्व आणि ईशान्य भागांसाठी एक महत्त्वाचे व्यापारी केंद्र म्हणून काम करते. • येथे दोन डॉक प्रणाली आहेत: कोलकाता डॉक प्रणाली (केडीएस) आणि हल्दिया डॉक संकुल (एचडीसी). • बंदरात प्रामुख्याने पेट्रोलियम उत्पादने, लोहखनिज, खते आणि कंटेनर यांसारख्या मालाची हाताळणी केली जाते. • हुगळी नदीमध्ये गाळाचा संचय: • हुगळी नदी ही भरती-ओहोटीची नदी असून, तिच्यातील गाळाचे प्रमाण पावसाळा आणि भरती-ओहोटीवर अवलंबून असते. • गाळ साचल्यामुळे जहाजाची खोली कमी होते, ज्यामुळे मोठ्या जहाजांना नौकानयन करणे आव्हानात्मक बनते. • याचा सामना करण्यासाठी, बंदर प्राधिकरण किमान 7 मीटर ड्राफ्ट पातळी राखण्यासाठी ड्रेजिंगची कामे करते. • नदीच्या गुंतागुंतीच्या नागमोडी प्रवाहांमुळे आणि सरकणाऱ्या वाळूच्या बेटांच्या उपस्थितीमुळे ही समस्या अधिकच गंभीर होते. • इतर बंदरांशी तुलना: • कोच्ची बंदर: केरळमध्ये स्थित असलेले हे अरबी समुद्रावरील एक प्रमुख बंदर आहे आणि किनारपट्टीवर वसलेले असल्यामुळे येथे गाळ साचण्याची समस्या उद्भवत नाही. • तुतीकोरीन बंदर: तामिळनाडूमध्ये स्थित असलेले हे एक खोल समुद्रातील बंदर असून, येथे नदीतील गाळ साचण्याच्या आव्हानांशिवाय मोठ्या मालवाहू जहाजांची हाताळणी केली जाते. • चेन्नई बंदर: हे देखील तामिळनाडूमध्येच असलेले एक नैसर्गिक बंदर आहे; कोलकाता बंदराच्या तुलनेत येथे मोठ्या प्रमाणावर गाळ काढण्याची आवश्यकता नाही. • आर्थिक परिणाम: • गाळ साचल्यामुळे नियमित ड्रेजिंगच्या कामांमुळे परिचालन खर्च वाढतो, ज्याचा परिणाम बंदराच्या नफ्यावर होतो. • त्यामुळे बंदराची मोठी जहाजे हाताळण्याची क्षमता मर्यादित होते, परिणामी व्यापाराची कार्यक्षमता आणि क्षमतेवर परिणाम होतो. • भारत सरकार जलवाहतूक सुलभ ठेवण्यासाठी आणि व्यापार अखंडितपणे चालू ठेवण्यासाठी दरवर्षी भरीव निधीचे वाटप करते. महत्त्वाची टीप: • हुगली नदीबद्दलची तथ्ये: • हुगळी नदी ही गंगा नदीची उपनदी असून ती पश्चिम बंगालमधून वाहते. • तेथील गाळ साचण्यावर मोसमी भरती-ओहोटी आणि प्रवाहाच्या वरच्या बाजूला होणारी धूप यांचा प्रभाव पडतो. • ही नदी देशांतर्गत व्यापारासाठी अत्यावश्यक आहे, परंतु वाळूच्या बेटांमुळे सागरी जलवाहतुकीसाठी आव्हाने निर्माण करते. • ड्रेजिंग तंत्रज्ञान: • ड्रेजिंगच्या कामामध्ये जलमार्ग अधिक खोल करण्यासाठी आणि जलवाहतूक सुलभ ठेवण्यासाठी गाळाचे थर काढून टाकले जातात. • कोलकाता बंदरात ट्रेलिंग सक्शन हॉपर ड्रेजरसारखी प्रगत ड्रेजिंग उपकरणे वापरली जातात. • नैसर्गिक गाळ साचण्याची प्रक्रिया सुरू असूनही, सतत गाळ काढल्यामुळे बंदर कार्यरत राहते. • ऐतिहासिक महत्त्व: • बंगाल प्रदेशाचे प्रवेशद्वार म्हणून कोलकाता बंदराने भारताच्या वसाहतकालीन व्यापारात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. • स्वातंत्र्यानंतर, हे बंदर पूर्व भारतातील निर्यात आणि आयातीचे एक महत्त्वाचे केंद्र राहिले आहे.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Geography MPSC सराव प्रश्न

पुढील विधाने वाचा: विधान 1: वातावरणाच्या उभ्या उष्णतेला अभिक्रमण असे म्हणतात. विधान 2: हवेच्या क्षैतिज हालचालीद्वारे उष्णतेचे हस्तांतरण संवहन म्हणतात. विधान 3: उन्हाळ्यात उत्तर भारतातील ‘लू’ वारे अभिक्रमणामुळे होतात. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

मातीतील घटकांमध्ये खनिजांचे सरासरी प्रमाण किती टक्के असते?

Geography MPSC सराव प्रश्न

संयुक्त राष्ट्र सागरी कायद्याच्या अधिवेशनानुसार (UNCLOS), भारताचा अनन्य आर्थिक क्षेत्र (EEZ) __________ पर्यंत पसरलेला आहे.

Geography MPSC सराव प्रश्न

पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्रात विक्षोभ निर्माण होण्यास कोणते सौर घटक जबाबदार आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वात मोठी नदी कोणती आहे?