Geography
Indian Economic and Human Geography
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
2001-2011 दरम्यान कोणत्या राज्यात लोकसंख्या वाढ नकारात्मक नोंदवली गेली?
Which state recorded negative population growth during 2001–2011?
पर्याय (Options):
A
केरळ
B
गोवा
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
नागालँड
D
पंजाब
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर नागालँड आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• 2001-2011 या काळात नागालँड हे भारतातील एकमेव राज्य होते ज्याची दशकीय लोकसंख्या वाढीचा दर -0.58% नकारात्मक नोंदवला गेला.
• 2011 च्या जनगणनेनुसार, नागालँडची एकूण लोकसंख्या 19,78,502 होती, जी 2001 च्या जनगणनेतील 19,90,036 वरून कमी झाली.
• या नकारात्मक वाढीचे कारण अनेकदा 2001 च्या जनगणनेतील फुगलेल्या आकडेवारीत सुधारणा मानले जाते, जिथे राज्याने यापूर्वी 1991 ते 2001 दरम्यान 64.53% इतका अपवादात्मक उच्च वाढीचा दर नोंदवला होता.
• 2011 ची जनगणना ही देशाची 15 वी राष्ट्रीय जनगणना आणि स्वातंत्र्यानंतरची 7 वी जनगणना होती, जी तत्कालीन भारताचे रजिस्ट्रार जनरल आणि जनगणना आयुक्त सी. चंद्रमौली यांच्या मार्गदर्शनाखाली पार पडली.
• नागालँडमध्ये घट दिसून आली असली तरी, त्याच कालावधीतील भारताचा एकूण दशकीय वाढीचा दर 17.7% होता.
पूरक माहिती:
• केरळ:
• 2001-2011 च्या दशकात केरळने 4.91% कमी पण सकारात्मक वाढीचा दर नोंदवला.
• 2011 च्या आकडेवारीनुसार, हे राज्य भारतातील सर्वाधिक साक्षरता दर (94%) आणि सर्वाधिक लिंग गुणोत्तर (1000 पुरुषांमागे 1084 स्त्रिया) असलेले राज्य राहिले आहे.
• गोवा:
• याच काळात गोव्याच्या लोकसंख्या वाढीचा दर 8.23% होता.
• नैऋत्य किनारी वसलेले हे राज्य भारतातील क्षेत्रफळाने सर्वात लहान राज्य आहे आणि त्यात शहरीकरणाचे प्रमाण (62% पेक्षा जास्त) जास्त आहे.
• पंजाब:
• पंजाबने 2001 ते 2011 दरम्यान 13.89% दशकीय वाढीचा दर नोंदवला.
• हे राज्य त्याच्या कृषी योगदानासाठी ओळखले जाते आणि 2011 च्या जनगणनेत त्याची लोकसंख्या अंदाजे 2.77 कोटी होती.
• सर्वाधिक वाढीची राज्ये:
• मेघालयाने सर्व राज्यांमध्ये सर्वाधिक 27.95% दशकीय वाढीचा दर नोंदवला.
• केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये, दादरा आणि नगर हवेलीने 55.88% सर्वाधिक वाढ नोंदवली.
महत्त्वाची टीप:
• दशकीय वाढीचा दर: हा भारत सरकारने विशिष्ट दशकात लोकसंख्या वाढीची एकूण टक्केवारी ट्रॅक करण्यासाठी वापरलेला एक महत्त्वाचा सांख्यिकी निर्देशांक आहे.
• प्रशासकीय व्याप्ती: भारतातील जनगणना जनगणना कायदा, 1948 अंतर्गत आयोजित केली जाते. ती लोकसंख्याशास्त्र, आर्थिक क्रियाकलाप, साक्षरता, गृहनिर्माण आणि शहरीकरण याबद्दल तपशीलवार माहिती प्रदान करते.
• राष्ट्रीय प्रवृत्ती: 2011 च्या जनगणनेतून असे दिसून आले की भारतातील लोकसंख्येची घनता 2001 मधील 324 च्या तुलनेत वाढून प्रति चौरस किलोमीटर 382 व्यक्ती झाली.
• साक्षरता आकडेवारी: राष्ट्रीय साक्षरता दर 73% होता, ज्यात पुरुषांसाठी 80.9% आणि महिलांसाठी 64.6% होता.