Geography
Indian Economic and Human Geography
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
2011 च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्रातील अनुसूचित जमाती (ST) लोकसंख्येची अंदाजे टक्केवारी किती आहे?
What is the approximate percentage of the Scheduled Tribe (ST) population in Maharashtra according to the 2011 Census?
पर्याय (Options):
A
5.5%
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
10.5%
C
15.5%
D
20.5%
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर 10.5% आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• आदिवासी लोकसंख्येचे महत्त्व: 2011 च्या जनगणनेनुसार, महाराष्ट्रात अनुसूचित जमाती (ST) ची लक्षणीय लोकसंख्या आहे, जी राज्याच्या एकूण लोकसंख्येच्या अंदाजे 10.5% आहे.
• घटनात्मक दर्जा: महाराष्ट्रातील आदिवासी समाजांना भारतीय राज्यघटनेच्या पाचव्या अनुसूची अंतर्गत अनुसूचित जमाती म्हणून मान्यता मिळाली आहे, जी त्यांच्या प्रशासन आणि कल्याणासाठी विशेष तरतुदी प्रदान करते.
• भौगोलिक वितरण: आदिवासी लोकसंख्या राज्यभर समान रीतीने वितरीत केलेली नाही, नंदुरबार, गडचिरोली, यवतमाळ आणि पालघर यांसारख्या जिल्ह्यांमध्ये अधिक केंद्रीकरण आढळते.
• कायदेशीर चौकट: राज्य पंचायत (अनुसूचित क्षेत्रांमध्ये विस्तार) अधिनियम, 1996 (PESA) सारखे विशिष्ट कायदे लागू करते, जे आदिवासी समुदायांना त्यांच्या ग्रामसभांना विशेष अधिकार देऊन सक्षम करते.
पूरक माहिती:
• लोकसंख्याशास्त्रीय संदर्भ: 10.5% ही आकडेवारी महाराष्ट्राला लक्षणीय आदिवासी लोकसंख्या असलेल्या राज्यांमध्ये स्थान देते, ज्यामुळे त्याचा सांस्कृतिक, सामाजिक आणि राजकीय परिदृश्य प्रभावित होतो.
• विकासावर लक्ष केंद्रित: ही महत्त्वपूर्ण लोकसंख्या टक्केवारी आदिवासी कल्याण, शिक्षण, आरोग्य आणि उपजीविकेसाठी विशेष सरकारी धोरणे आणि कार्यक्रमांची आवश्यकता दर्शवते, जे आदिवासी सल्लागार परिषद सारख्या संस्थांद्वारे व्यवस्थापित केले जातात.
• जनगणना डेटाचे महत्त्व: जनगणना डेटा आदिवासी विकास योजनांसाठी नियोजन आणि संसाधन वाटपासाठी आणि या समुदायांमधील लोकसंख्याशास्त्रीय ट्रेंड समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा आहे.