सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर 0.685 आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• मानव विकास निर्देशांक अहवालानुसार, 2025 साठी भारताचे मानव विकास निर्देशांक (HDI) मूल्य 0.685 असण्याचा अंदाज आहे.
• HDI हा मानव विकासाच्या तीन मूलभूत आयामांमधील सरासरी यशाचे मोजमाप करणारा एक संयुक्त निर्देशांक आहे: आरोग्य, शिक्षण आणि राहणीमान.
• आयुर्मान, साक्षरता दर आणि दरडोई उत्पन्न यातील सातत्यपूर्ण प्रगतीमुळे भारताच्या HDI मध्ये सातत्याने सुधारणा होत आहे.
• भारताचे HDI मूल्य 0.550 आणि 0.699 च्या दरम्यान असल्याने भारताचे वर्गीकरण मध्यम मानव विकास असलेला देश म्हणून केले जाते.
• सुधारणा होऊनही, भारताला असमानता, प्रादेशिक विषमता आणि कमी लिंग समानता यांसारख्या आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे, ज्याचा परिणाम त्याच्या एकूण HDI क्रमवारीत होतो.
पूरक माहिती:
• मानव विकास निर्देशांक (HDI)
• HDI दरवर्षी संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) द्वारे त्यांच्या मानव विकास अहवालात प्रकाशित केला जातो.
• हा निर्देशांक तीन आयामांवर लक्ष केंद्रित करतो: आरोग्य (आयुर्मान), शिक्षण (शालेय शिक्षणाची सरासरी वर्षे आणि शालेय शिक्षणाची अपेक्षित वर्षे) आणि राहणीमान (दरडोई GNI).
• हे 0 ते 1 पर्यंत असते, जिथे उच्च मूल्य उत्तम मानव विकास परिणाम सूचित करते.
• भारताचे HDI कल
• आरोग्य, शिक्षण आणि गरिबी निर्मूलनातील सरकारी उपक्रमांमुळे गेल्या काही दशकांमध्ये भारताच्या HDI मूल्यामध्ये सातत्यपूर्ण वाढ दिसून आली आहे.
• उदाहरणार्थ, भारताचे HDI मूल्य 2019 मध्ये 0.645 होते आणि COVID-19 महामारीसारखी आव्हाने असूनही त्यात ऊर्ध्वगामी कल दिसून आला आहे.
• असमानता-समायोजित HDI (IHDI)
• IHDI हा HDI च्या प्रत्येक आयामाच्या वितरणामधील असमानतेचा विचार करतो.
• भारताचे IHDI मूल्य सामान्यतः त्याच्या HDI मूल्यापेक्षा कमी असते, जे शिक्षण, आरोग्य आणि उत्पन्नातील असमानता अधोरेखित करते.
• जागतिक HDI संदर्भ
• ताज्या मानव विकास अहवालात, नॉर्वे, आयर्लंड आणि स्वित्झर्लंड सारखे देश HDI मध्ये सर्वोच्च स्थानी आहेत.
• भारताची HDI रँकिंग सामान्यतः 130-140 च्या दरम्यान असते, जे जागतिक समवयस्कांच्या तुलनेत मध्यम स्तरावरील मानव विकास दर्शवते.
The correct answer is 0.685.
Explanation & Key Takeaways:
• India's Human Development Index (HDI) value for 2025 is projected to be 0.685, as per the Human Development Index Report.
• The HDI is a composite index measuring average achievement in three basic dimensions of human development: health, education, and standard of living.
• India's HDI has been steadily improving due to consistent progress in life expectancy, literacy rates, and per capita income.
• India is classified as a country with medium human development, given its HDI value falls between 0.550 and 0.699.
• Despite improvements, India continues to face challenges such as inequality, regional disparities, and low gender equality, which impact its overall HDI ranking.
Related Concepts:
• Human Development Index (HDI)
• HDI is published annually by the United Nations Development Programme (UNDP) in its Human Development Report.
• The index focuses on three dimensions: health (life expectancy), education (mean years of schooling and expected years of schooling), and standard of living (GNI per capita).
• It ranges from 0 to 1, where a higher value indicates better human development outcomes.
• India's HDI Trends
• India's HDI value has seen consistent growth over the last few decades due to government initiatives in health, education, and poverty alleviation.
• For instance, India's HDI value was 0.645 in 2019, and it has shown an upward trend despite challenges like the COVID-19 pandemic.
• Inequality-adjusted HDI (IHDI)
• IHDI accounts for inequality in the distribution of each dimension of HDI.
• India's IHDI value is typically lower than its HDI value, highlighting inequality in education, health, and income.
• Global HDI Context
• In the latest Human Development Report, countries like Norway, Ireland, and Switzerland rank highest in HDI.
• India's HDI ranking is typically around the 130-140 range, reflecting its medium level of human development compared to global peers.