सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर A-2, B-1, C-3, D-4 आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल → ओझोनचा क्षय: मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉलचे उद्दिष्ट क्लोरोफ्लोरोकार्बन्स (CFCs) सारख्या ओझोन थराला हानी पोहोचवणाऱ्या पदार्थांचा टप्प्याटप्प्याने वापर बंद करणे हे आहे. म्हणून, A-2 योग्यरित्या जुळते.
• रामसर परिषद → पाणथळ जागा: रामसर परिषद पाणथळ जागांचे त्यांच्या पर्यावरणीय आणि आर्थिक महत्त्वाचा विचार करून संवर्धन आणि शाश्वत वापरांवर लक्ष केंद्रित करते. म्हणून, B-1 योग्यरित्या जुळते.
• बेसेल परिषद → घातक कचरा: बेसेल परिषद मानवी आरोग्य आणि पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी घातक कचऱ्याच्या आंतरराष्ट्रीय हालचाली आणि विल्हेवाट नियंत्रित करते. म्हणून, C-3 योग्यरित्या जुळते.
• UNCCD → वाळवंटीकरण: संयुक्त राष्ट्र वाळवंटीकरण विरोधी परिषद (UNCCD), विशेषतः शुष्क आणि अर्ध-शुष्क प्रदेशात, जमिनीचा ऱ्हास आणि वाळवंटीकरणाला संबोधित करते. म्हणून, D-4 योग्यरित्या जुळते.
• सर्व चार प्रोटोकॉल/परिषद-उद्दिष्ट जोड्या योग्यरित्या जुळल्या आहेत.
• म्हणून, योग्य पर्याय 3 आहे.
पूरक माहिती:
• मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल
• 1987 मध्ये ओझोन थराच्या संरक्षणासाठी व्हिएन्ना परिषदेअंतर्गत स्वीकारले गेले.
• CFCs, हॅलॉन्स आणि HCFCs सारख्या ओझोनचा क्षय करणाऱ्या पदार्थांचा (ODS) वापर टप्प्याटप्प्याने बंद करण्याचे उद्दिष्ट.
• स्ट्रॅटोस्फेरिक ओझोन थराच्या मोजमाप करण्यायोग्य पुनर्प्राप्तीसह, सर्वात यशस्वी जागतिक पर्यावरण करारांपैकी एक म्हणून याकडे पाहिले जाते.
• रामसर पाणथळ जागा परिषद
• 1971 मध्ये रामसर, इराण येथे स्वीकारले गेले.
• दलदल, तलाव, खारफुटी आणि किनारी अधिवासांसह पाणथळ परिसंस्थेचे संवर्धन आणि सुज्ञ वापरास प्रोत्साहन देते.
• सदस्य देश संरक्षणासाठी रामसर स्थळे म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाच्या जागा नियुक्त करतात.
• बेसेल परिषद
• घातक आणि विषारी कचऱ्याच्या आंतरराष्ट्रीय हालचाली नियंत्रित करण्यासाठी 1989 मध्ये स्वीकारले गेले.
• कचरा निर्मिती कमी करणे आणि पर्यावरणास अनुकूल विल्हेवाट सुनिश्चित करणे हे उद्दिष्ट.
• विकसित देशांकडून विकसनशील देशांमध्ये घातक कचरा टाकण्यावर निर्बंध घालते.
• संयुक्त राष्ट्र वाळवंटीकरण विरोधी परिषद (UNCCD)
• रिओ अर्थ समिट प्रक्रियेनंतर 1994 मध्ये स्वीकारले गेले.
• वाळवंटीकरण, दुष्काळ आणि जमिनीचा ऱ्हास यांच्याशी लढा देण्यावर लक्ष केंद्रित करते.
• शाश्वत जमीन व्यवस्थापन आणि खराब झालेल्या परिसंस्थेच्या पुनर्संचयनास प्रोत्साहन देते.
• सर्व जुळणाऱ्या पर्यायांचे स्पष्टीकरण
• पर्याय 1: अयोग्य कारण ते मॉन्ट्रियलला पाणथळ जागा आणि रामसरला ओझोनचा क्षय यांच्याशी जुळत नाही.
• पर्याय 2: अयोग्य कारण ते रामसरला घातक कचऱ्याशी आणि बेसेलला पाणथळ जागांशी चुकीच्या पद्धतीने जोडते.
• पर्याय 3: योग्य कारण सर्व परिषद त्यांच्या उद्दिष्टांशी अचूकपणे जुळल्या आहेत.
• पर्याय 4: अयोग्य कारण ते बेसेल आणि UNCCD ची उद्दिष्टे बदलून टाकते.
The correct answer is A-2, B-1, C-3, D-4.
Explanation & Key Takeaways:
• Montreal Protocol → Ozone Depletion: The Montreal Protocol aims to phase out substances that damage the ozone layer, such as chlorofluorocarbons (CFCs). Hence, A-2 is correctly matched.
• Ramsar Convention → Wetlands: The Ramsar Convention focuses on the conservation and sustainable use of wetlands, recognising their ecological and economic importance. Hence, B-1 is correctly matched.
• Basel Convention → Hazardous Waste: The Basel Convention regulates the transboundary movement and disposal of hazardous wastes to protect human health and the environment. Hence, C-3 is correctly matched.
• UNCCD → Desertification: The United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD) addresses land degradation and desertification, especially in arid and semi-arid regions. Hence, D-4 is correctly matched.
• All four protocol/convention–objective pairs are correctly matched.
• Hence, the correct option is 3.
Related Concepts:
• Montreal Protocol
• Adopted in 1987 under the Vienna Convention for the Protection of the Ozone Layer.
• Targets phase-out of ozone-depleting substances (ODS) such as CFCs, halons, and HCFCs.
• Widely regarded as one of the most successful global environmental agreements, with measurable recovery of the stratospheric ozone layer underway.
• Ramsar Convention on Wetlands
• Adopted in 1971 in Ramsar, Iran.
• Promotes conservation and wise use of wetland ecosystems, including marshes, lakes, mangroves, and coastal habitats.
• Member countries designate internationally important sites known as Ramsar Sites for protection.
• Basel Convention
• Adopted in 1989 to regulate international movement of hazardous and toxic waste.
• Aims to minimise waste generation and ensure environmentally sound disposal.
• Restricts dumping of hazardous waste from developed to developing countries.
• United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD)
• Adopted in 1994 following the Rio Earth Summit process.
• Focuses on combating desertification, drought, and land degradation.
• Encourages sustainable land management and restoration of degraded ecosystems.
• Explanation of All Matching Options
• Option 1: Incorrect because it mismatches Montreal with wetlands and Ramsar with ozone depletion.
• Option 2: Incorrect because it wrongly links Ramsar with hazardous waste and Basel with wetlands.
• Option 3: Correct as all conventions are accurately paired with their objectives.
• Option 4: Incorrect because it swaps Basel and UNCCD objectives.