MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography General
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

1960 च्या सिंधू जल करारानुसार, भारत नद्यांच्या पाण्याचा वापर करतो.

According to the Indus Water Treaty of 1960, India uses water of rivers.

पर्याय (Options):
A

सतलज, सिंधू, रावी

B

रावी, झेलम, सिंधू

C

सतलज, बियास, रावी

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

रावी, चिनाब, सिंधू

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर सतलज, बियास, रावी आहे. Key Points • सिंधू जल करार 1960 मध्ये भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात जागतिक बँकेच्या मध्यस्थीने स्वाक्षरित झाला. तो सिंधू नदी आणि तिच्या उपनद्यांच्या पाण्याच्या वापराचे नियमन करतो. • करारानुसार, सिंधू प्रणालीच्या नद्या दोन श्रेणींमध्ये विभागल्या आहेत: पश्चिम नद्या (सिंधू, झेलम, चिनाब) आणि पूर्व नद्या (रावी, बियास, सतलज). • भारताला पूर्व नद्या, म्हणजे सतलज, बियास आणि रावी, सिंचन, पिण्याचे पाणी आणि वीज निर्मिती यासारख्या कामांसाठी वापरण्याचा विशेष अधिकार आहे. म्हणून, योग्य उत्तर सतलज, बियास, रावी आहे. • पश्चिम नद्या (सिंधू, झेलम, चिनाब) पाकिस्तानला वाटप केल्या आहेत, परंतु भारताला मर्यादित प्रमाणात वापरासाठी, जसे की नेव्हिगेशन आणि जलविद्युत निर्मितीसाठी परवानगी आहे. • हा करार जगातील सर्वात यशस्वी जल-वाटप करारांपैकी एक म्हणून नावाजला गेला आहे, जरी दोन्ही राष्ट्रांमध्ये संघर्ष झाले तरीही तो टिकून राहिला. • रावी, बियास आणि सतलज नद्या मुख्यतः भारतीय प्रदेशातून वाहतात, ज्यामुळे भारताला त्यांच्या पाण्याचा पूर्ण वापर करता येतो. हे वाटप भारताच्या उत्तरेकडील राज्यांमध्ये सिंचन आणि जलविद्युत प्रकल्पांच्या विकासासाठी महत्त्वपूर्ण ठरले आहे. Additional Information • सिंधू जल कराराबद्दल (1960): • यांनी स्वाक्षरी केली: भारतीय पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू आणि पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष आयुब खान, जागतिक बँकेच्या मध्यस्थीने. • उद्देश: भारत आणि पाकिस्तान दरम्यान सिंधू नदी प्रणालीचे पाणी वाटून घेणे, या महत्त्वपूर्ण संसाधनाचे शांततापूर्ण आणि समान वाटप सुनिश्चित करणे. • कराराची प्रमुख वैशिष्ट्ये: • पूर्व नद्यांच्या (रावी, बियास, सतलज) पाण्यावर भारताचा विशेष अधिकार आहे. • पश्चिम नद्यांवर (सिंधू, झेलम, चिनाब) पाकिस्तानचे नियंत्रण आहे, परंतु भारत त्यांचा मर्यादित कामांसाठी वापर करू शकतो. • करार भारताला पश्चिम नद्यांवर कठोर नियमांनुसार प्रकल्प विकसित करण्याची परवानगी देतो, ज्यामुळे पाकिस्तानच्या वाटणीला कमीतकमी व्यत्यय येईल. • पूर्व नद्यांची वैशिष्ट्ये: • रावी: हिमाचल प्रदेशात उगम पावते, पंजाबमधून वाहते आणि पाकिस्तानात चिनाबला मिळते. • बियास: हिमाचल प्रदेशातील बियास कुंडातून उगम पावते आणि पंजाबमध्ये सतलजला मिळते. • सतलज: तिबेटमधील राक्षसताल सरोवरातून उगम पावते, हिमाचल प्रदेश आणि पंजाबमधून वाहते आणि पाकिस्तानात प्रवेश करते. Important Points • पूर्व नद्यांचा वापर: • पूर्व नद्यांच्या पाण्याचा पंजाब, हरियाणा आणि राजस्थान राज्यांमध्ये सिंचनासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. • सतलजवरील भाक्रा नांगल धरण यासारखे जलविद्युत प्रकल्प वीज निर्माण करण्यासाठी आणि सिंचनासाठी पाणी पुरवण्यासाठी स्थापित केले आहेत. • संघर्ष व्यवस्थापन: • करारात वाद निराकरण यंत्रणा आहेत, जसे की मतभेद झाल्यास तटस्थ तज्ञांना किंवा आंतरराष्ट्रीय लवादाकडे जाण्याची तरतूद. • भारत आणि पाकिस्तानमधील तणावानंतरही, हा करार दोन्ही राष्ट्रांनी शांततापूर्ण जल-वाटणीचे एक आदर्श म्हणून स्वीकारला आहे. • प्रकल्पांची उदाहरणे: • भाक्रा नांगल प्रकल्प: सतलज नदीवरील एक मोठा बहुउद्देशीय प्रकल्प. • रणजीत सागर धरण: रावी नदीवर बांधलेले, ते सिंचनासाठी आणि वीज निर्मितीसाठी पाणी पुरवते.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Geography MPSC सराव प्रश्न

पुढील विधाने वाचा: विधान 1: वातावरणाच्या उभ्या उष्णतेला अभिक्रमण असे म्हणतात. विधान 2: हवेच्या क्षैतिज हालचालीद्वारे उष्णतेचे हस्तांतरण संवहन म्हणतात. विधान 3: उन्हाळ्यात उत्तर भारतातील ‘लू’ वारे अभिक्रमणामुळे होतात. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

मातीतील घटकांमध्ये खनिजांचे सरासरी प्रमाण किती टक्के असते?

Geography MPSC सराव प्रश्न

संयुक्त राष्ट्र सागरी कायद्याच्या अधिवेशनानुसार (UNCLOS), भारताचा अनन्य आर्थिक क्षेत्र (EEZ) __________ पर्यंत पसरलेला आहे.

Geography MPSC सराव प्रश्न

पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्रात विक्षोभ निर्माण होण्यास कोणते सौर घटक जबाबदार आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वात मोठी नदी कोणती आहे?