MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy General
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

स्वातंत्र्याच्या सात दशकांनंतरही भारतात गरिबी असण्याची खालीलपैकी कोणती कारणे आहेत? A. अर्थव्यवस्थेची कृषी क्षेत्रावर अधिक अवलंबून असणे. B. उत्पादन क्षेत्रात रोजगाराच्या संधींची कमतरता. C. विकसित देशांच्या तुलनेत कृषी क्षेत्राचा उच्च वाढीचा दर.

Which of the following is/are reason/s for the existence of poverty even after seven decades of Independence in India? A. More dependency of Economy on the agricultural sector. B. Shortage of employment opportunities in manufacturing sector. C. High growth rate of agriculture in comparison with developed countries.

पर्याय (Options):
A

विधाने A आणि C योग्य आहेत

B

विधाने A आणि B योग्य आहेत

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

फक्त विधान A योग्य आहे

D

फक्त विधान B योग्य आहे

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर विधाने A आणि B योग्य आहेत हे आहे. Key Points • विधान A: अर्थव्यवस्थेची कृषी क्षेत्रावर अधिक अवलंबून असणे हे भारतातील गरिबीच्या सातत्याचे एक महत्त्वपूर्ण कारण आहे. • भारतातील कृषी क्षेत्र मोठ्या लोकसंख्येला रोजगार देते (40% पेक्षा जास्त), तरीही GDP मध्ये त्याचा वाटा तुलनेने कमी आहे (नवीन अंदाजानुसार सुमारे 16-18%). • हे क्षेत्र प्रामुख्याने कमी उत्पादकता, हंगामी रोजगार आणि मान्सून आणि बाजारातील चढउतारांसारख्या बाह्य घटकांमुळे असुरक्षितता यासाठी ओळखले जाते. • विविधता आणि तांत्रिक प्रगतीच्या अभावामुळे, लोकसंख्येचा एक महत्त्वपूर्ण भाग गरिबीत अडकलेला आहे. म्हणून, विधान A योग्य आहे. • विधान B: उत्पादन क्षेत्रात रोजगाराच्या संधींची कमतरता यामुळे देखील सततच्या गरिबीत भर पडली आहे. • भारताचे उत्पादन क्षेत्र, ज्यात मोठ्या प्रमाणात रोजगार निर्माण करण्याची क्षमता आहे, कृषी क्षेत्रातील अतिरिक्त मनुष्यबळ सामावून घेण्यासाठी पुरेसे वाढलेले नाही. • पायाभूत सुविधांचा अभाव, मर्यादित गुंतवणूक आणि धोरणात्मक अडथळे यांसारख्या आव्हानांमुळे या क्षेत्राच्या वाढीवर मर्यादा आल्या आहेत. • परिणामी, मनुष्यबळ कमी-उत्पादक कृषी क्षेत्रातून उच्च-उत्पादक उत्पादन नोकऱ्यांकडे वळू शकत नाही, ज्यामुळे गरिबी कायम राहते. म्हणून, विधान B योग्य आहे. • विधान C: विकसित देशांच्या तुलनेत कृषी क्षेत्राचा उच्च वाढीचा दर हे भारतातील गरिबीचे कारण नाही. • भारताचा कृषी वाढीचा दर विकसित देशांच्या बरोबरीचा नसला तरी, हे गरिबीचे थेट कारण नाही. खरं तर, कृषी वाढ ग्रामीण भागातील उत्पन्न सुधारून गरिबी कमी करण्यास मदत करू शकते. • तथापि, समस्या संसाधनांचे असमान वितरण, आधुनिकीकरणाचा अभाव आणि पारंपरिक पद्धतींवर अवलंबून असणे यामध्ये आहे, वाढीच्या दरात नाही. म्हणून, विधान C अयोग्य आहे. • म्हणून, योग्य उत्तर विधाने A आणि B योग्य आहेत हे आहे. Additional Information • भारतातील गरिबी: • गरिबी ही भारतातील एक जटिल समस्या आहे, जी ऐतिहासिक, सामाजिक-आर्थिक आणि धोरणात्मक घटकांमुळे प्रभावित आहे. • जागतिक बँकेनुसार, 2021 पर्यंत, भारताच्या लोकसंख्येचा एक महत्त्वपूर्ण भाग अजूनही $1.90 प्रति दिवस या आंतरराष्ट्रीय गरिबी रेषेखाली जगत आहे. • शेतीवरील अवलंबित्व: • कृषी क्षेत्राची वैशिष्ट्ये कमी उत्पन्नाची पातळी, प्रच्छन्न बेरोजगारी आणि पारंपरिक पद्धतींवर अवलंबून असणे अशी आहेत. • भारतातील ग्रामीण लोकसंख्येपैकी सुमारे 70% लोक उपजीविकेसाठी शेतीवर अवलंबून आहेत, परंतु अर्थव्यवस्थेत त्यांचे योगदान प्रमाणात नाही. • उत्पादन क्षेत्रातील समस्या: • भारतातील उत्पादन क्षेत्राचा GDP मध्ये सुमारे 17% वाटा आहे, जो विकसित राष्ट्रांच्या तुलनेत तुलनेने कमी आहे. • भारताने या क्षेत्राला चालना देण्यासाठी कौशल्य विकास कार्यक्रम, पायाभूत सुविधांमध्ये गुंतवणूक आणि धोरणात्मक सुधारणांवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे. • कृषी वाढीची भूमिका: • कृषी क्षेत्र ग्रामीण उपजीविकेसाठी महत्त्वाचे असले तरी, त्याचा कमी वाढीचा दर आणि आधुनिकीकरणाचा अभाव यामुळे गरिबी लक्षणीयरित्या कमी होत नाही. • विकसित देशांनी तांत्रिक प्रगतीमुळे आणि संसाधनांच्या कार्यक्षम वापरामुळे उच्च कृषी उत्पादकता गाठली आहे. Important Points • गरिबी कमी करण्यासाठी सरकारच्या योजना: • महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा (MGNREGA): ग्रामीण कुटुंबांना दरवर्षी 100 दिवसांच्या रोजगाराची हमी देतो. • प्रधानमंत्री कौशल विकास योजना (PMKVY): रोजगारक्षमता सुधारण्यासाठी कौशल्य विकासावर लक्ष केंद्रित करते. • प्रधानमंत्री फसल विमा योजना (PMFBY): पीक नुकसानीपासून शेतकऱ्यांना विमा संरक्षण देण्याचे उद्दीष्ट आहे. • गरिबीवरील आकडेवारी: • UNDP च्या बहुआयामी गरिबी निर्देशांक (MPI) नुसार, भारताने 2006 ते 2016 दरम्यान गरिबी लक्षणीयरित्या कमी केली, तरीही काही विशिष्ट प्रदेशांमध्ये आणि लोकसंख्येमध्ये आव्हाने कायम आहेत. • ग्रामीण गरिबीचे दर शहरी गरिबी दरांपेक्षा सातत्याने जास्त आहेत, ज्यामुळे विकासातील विषमता अधोरेखित होते.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील थेट कराचे उदाहरण खालीलपैकी कोणते आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेतील पंचवार्षिक योजनांची संकल्पना _______ पासून घेतली आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

अमेरिकेसोबत भारताच्या अलीकडील LPG (घरगुती गॅस) आयात करारासंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: I. अमेरिकेकडून LPG आयात करण्याचा पहिला दीर्घकालीन करार भारताने केला आहे. II. या नवीन करारानुसार भारत सध्या त्याच्या एकूण वार्षिक LPG गरजेच्या सुमारे 10% आयात अमेरिकेकडून करतो. दिलेल्या विधानांपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणती संकल्पना निव्वळ देशांतर्गत उत्पादाचे (NDP) उत्तम प्रतिनिधित्व करते?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पुढीलपैकी कोणता उद्योग भारताच्या आठ मोठ्या उद्योगांचा भाग नाही?