MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy General
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालील विधाने विचारात घ्या आणि भारतीय अर्थव्यवस्थेबाबत योग्य पर्याय निवडा. A. जागतिकीकरणानंतर भारतातील आर्थिक बदलांचा विचार करता, 'ट्रिकल डाउन सिद्धांत' भारतीय अर्थव्यवस्थेला तंतोतंत लागू होतो. B. जागतिकीकरणानंतर, विशेषतः 2005 पासून भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या उच्च विकास दरामुळे 'ट्रिकल डाउन सिद्धांता'च्या लागूतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

Consider the following statements and choose the correct option regarding Indian economy. A. Considering the economic changes in India after globalisation, 'Trickle Down Theory' is precisely applicable to Indian economy. B. The high growth rate of Indian economy after globalisation, especially since 2005, poses question about applicability of the 'Trickle Down Theory'.

पर्याय (Options):
A

विधान A योग्य आहे

B

विधान B योग्य आहे

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

विधान A आणि B दोन्ही योग्य आहेत

D

विधान A आणि B दोन्ही अयोग्य आहेत

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर विधान B योग्य आहे. Key Points • विधान A: "ट्रिकल डाउन सिद्धांता"नुसार, आर्थिक फायदे, जसे की वाढ, शेवटी समाजातील श्रीमंत घटकांकडून गरीब विभागांपर्यंत पोहोचतील असे मानले जाते. तथापि, जागतिकीकरणानंतर भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या संदर्भात, उत्पन्न असमानता, प्रादेशिक विषमता आणि दारिद्र्य यामुळे या सिद्धांतावर टीका झाली आहे. काही क्षेत्रांनी भरभराट केली असली तरी, त्याचा फायदा प्रभावीपणे उपेक्षित समुदायांपर्यंत पोहोचलेला नाही. म्हणून, विधान A अयोग्य आहे. • विधान B: जागतिकीकरणानंतर, विशेषतः 2005 पासून भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या उच्च विकास दरामुळे "ट्रिकल डाउन सिद्धांता"च्या लागूतेबद्दल चिंता निर्माण झाली आहे. आर्थिक वाढ असूनही, संपत्ती वितरणामधील असमानता, शहरी-ग्रामीण दरी आणि संसाधनांपर्यंत समान पोहोच नसणे यामुळे या सिद्धांताच्या प्रासंगिकतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. म्हणून, विधान B योग्य आहे. • म्हणून, योग्य उत्तर विधान B योग्य आहे हे आहे. Additional Information • भारतीय अर्थव्यवस्थेतील जागतिकीकरण: • भारताने 1991 मध्ये आर्थिक उदारीकरण धोरणांनंतर जागतिकीकरण स्वीकारले, ज्यात उदारीकरण, खाजगीकरण आणि जागतिकीकरण (LPG) सुधारणांचा समावेश होता. • यामुळे माहिती तंत्रज्ञान (IT), उत्पादन आणि सेवा यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये लक्षणीय वाढ झाली, ज्यामुळे भारत जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या अर्थव्यवस्थांपैकी एक बनला. • तथापि, आर्थिक वाढ असूनही उत्पन्न असमानता, बेरोजगारी आणि असमान विकास यांसारख्या समस्या कायम राहिल्या. • ट्रिकल डाउन सिद्धांत: • हा सिद्धांत असे सूचित करतो की आर्थिक वाढीचे फायदे हळूहळू समाजातील सर्व स्तरांपर्यंत "झिरपतील". • टीकाकारांचे म्हणणे आहे की यामुळे अनेकदा संपत्ती आणि संसाधनांचे काही निवडक लोकांमध्ये केंद्रीकरण होते, ज्यामुळे उपेक्षित घटकांच्या गरजांकडे दुर्लक्ष होते. • उदाहरण: भारतात जागतिकीकरणानंतर, शहरी भागांमध्ये आणि उच्चभ्रू घटकांमध्ये लक्षणीय वाढ झाली, परंतु ग्रामीण भागांना आरोग्यसेवा आणि शिक्षण यांसारख्या मूलभूत सेवांपर्यंत पोहोचण्यात अडचणींचा सामना करावा लागला. • 2005 नंतरची भारतीय अर्थव्यवस्था: • 2005 नंतर भारताने उच्च आर्थिक विकास दर अनुभवला, ज्यामध्ये GDP वाढ सरासरी वार्षिक 7-8% होती. • वाढ असूनही, ग्रामीण भागातील दारिद्र्य, बेरोजगारी आणि पायाभूत सुविधांचा अभाव यांसारख्या असमानतांनी "ट्रिकल डाउन सिद्धांता"च्या मर्यादा अधोरेखित केल्या. • या असमानता दूर करण्यासाठी महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना (MGNREGA) सारखे सरकारी उपक्रम सुरू करण्यात आले. Important Points • आर्थिक असमानता: • ऑक्सफॅमच्या 2020 च्या अहवालानुसार, भारतातील सर्वात श्रीमंत 1% लोकांकडे राष्ट्रीय संपत्तीपैकी 40% पेक्षा जास्त संपत्ती होती, जे संसाधनांच्या असमान वितरणाचे प्रदर्शन करते. • आर्थिक उदारीकरण असूनही, ग्रामीण भाग दारिद्र्याशी आणि मूलभूत पायाभूत सुविधांच्या अभावाशी झगडत आहेत. • सरकारी उपाययोजना: • MGNREGA: 2005 मध्ये सुरू करण्यात आलेली ही योजना ग्रामीण कुटुंबांना रोजगार संधी उपलब्ध करून देण्यावर आणि दारिद्र्य कमी करण्यावर लक्ष केंद्रित करते. • कौशल्य भारत अभियान (Skill India Mission): 2015 मध्ये सुरू करण्यात आलेली ही योजना रोजगाराची शक्यता वाढवण्यासाठी आणि बेरोजगारी कमी करण्यासाठी तरुणांना कौशल्ये शिकवण्यावर लक्ष केंद्रित करते. • समावेशक वाढ: सरकारी धोरणे आता विविध प्रदेशांमध्ये संसाधनांचे समान वितरण सुनिश्चित करण्यासाठी समावेशक विकासावर अधिकाधिक लक्ष केंद्रित करत आहेत.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील थेट कराचे उदाहरण खालीलपैकी कोणते आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेतील पंचवार्षिक योजनांची संकल्पना _______ पासून घेतली आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

अमेरिकेसोबत भारताच्या अलीकडील LPG (घरगुती गॅस) आयात करारासंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: I. अमेरिकेकडून LPG आयात करण्याचा पहिला दीर्घकालीन करार भारताने केला आहे. II. या नवीन करारानुसार भारत सध्या त्याच्या एकूण वार्षिक LPG गरजेच्या सुमारे 10% आयात अमेरिकेकडून करतो. दिलेल्या विधानांपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणती संकल्पना निव्वळ देशांतर्गत उत्पादाचे (NDP) उत्तम प्रतिनिधित्व करते?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पुढीलपैकी कोणता उद्योग भारताच्या आठ मोठ्या उद्योगांचा भाग नाही?